Сергей Сялецкі: летапіс вадзяной чыстыні і напругі чалавечага быцьця

Sat, 06 Jun 2026 09:26:00 +0000

Тапіс Сяргея Сялецкага

Творчасьць Сялецкага заўсёды пачынаецца з унутранай цішыні, такой густой і цяжкой, што яна становіцца амаль фізычнай, бо гэтая цішыня - не спакой, а напруга, якая назапашваецца павольна і непазьбежна, пакуль урэшце не запаўняе ўвесь нутро гледача і не прымушае яго спыніцца, удыхнуць і адчуць, што тут няма ніякай павярхоўнасьці, ніякага лёгкага погляду, ніякай дэкаратыўнасьці. Гэта творчасьць, якая не ідзе праз вочы, а ідзе праз нутро, праз тое месца, дзе чалавек звычайна хавае сваю крохкасьць, свой неспакой, сваю тугу, і таму гэты мастацкі сьвет дзейнічае не як відовішча, а як стан, які ўзьнікае міжвольна і не дазваляе адступіць. Сялецкі ніколі не імкнецца стварыць камфортныя адносіны з гледачом, бо яму важная не эстэтыка, а праўда, не форма, а ўнутраны рух.

У яго творчасьці вада становіцца ня толькі матывам, але і прынцыпам быцьця, бо вада тут не празрыстая і не лёгкая, а густая, цяжкая, такая, што мае сваю волю і сваю памяць, якая нясе ня толькі колер, але і чалавечыя ўнутраныя станы. Гэты рух вады павольны, але непазьбежны, такі самы, як час, што ніколі не спыняецца, і менавіта гэтая сувязь вады і часу стварае атмасфэру, у якой гледач ужо ня можа быць толькі назіральнікам, бо ён становіцца ўдзельнікам, уцягнутым у ўнутраны рытм, які не заканчваецца нават тады, калі позірк зьмяняе кірунак. Вада тут - гэта памяць, якая не дазваляе забыць тое, што было, і адначасова не дазваляе застацца там, дзе ты ёсьць.

Мастацкая пазыцыя Сялецкага строгая і непрымірымая да павярхоўнасьці, бо ён ніколі не імкнецца быць прыгожым, і прыгажосьць для яго - не мэта, а толькі пабочны эфэкт, які часам зьявіцца, але ніколі не затрымліваецца надоўга. Яго творчасьць выбірае не эстэтыку, а праўду, не дэкаратыўнасьць, а ўнутраную напругу, не паверхню, а глыбіню, і таму кожная яго праца выглядае як разрэз, які адкрывае новы ўнутраны пласт, дзе чалавек сутыкаецца з тым, ад чаго звычайна ўцякае. Гэта творчасьць не дазваляе гледачу хлусіць самому сабе, бо яна сама не хлусіць.

Сьветапогляд Сялецкага такі шчыльны і такі адчувальны, што ён не дазваляе яму ствараць лёгка, бо кожная праца - гэта не вынік, а працэс, не відовішча, а ўнутраная вандроўка, якая пачынаецца з трывогі і заканчваецца толькі тады, калі трывога становіцца формай. Гэта творчасьць, што нараджаецца з унутранай барацьбы паміж зьнікненьнем і заставай, паміж крохкасьцю і сілай, паміж цішынёй і ўнутраным крыкам, які ніколі не вымаўляецца ўголас, але заўсёды адчуваецца. Гэтая барацьба такая інтэнсіўная, што становіцца галоўным дзеючым пачаткам яго мастацкага сьвету.

Чалавек у творчасьці Сялецкага - гэта не пэрсанаж, а стан, бо чалавек тут не паказаны як індывід, а як носьбіт унутранай напругі, які існуе не ў прасторы, а ў часе, не ў целе, а ў памяці. Гэта чалавек, які заўсёды стаіць на парозе - паміж быцьцём і зьнікненьнем, паміж рухам і застылым момантам, паміж рэальнасьцю і сном, і менавіта гэтая парогавая пазыцыя стварае атмасфэру, у якой гледач адчувае, што ён сам знаходзіцца на тым самым парозе. Гэтая сувязь чалавечай крохкасьці і сілы робіць творчасьць Сялецкага такой жывой.

Творчасьць Сялецкага культурна шчыльная, бо яна нараджаецца не з адной традыцыі, а з некалькіх слаёў, якія перакрыжоўваюцца і ствараюць уласны рытм - акадэмічная строгасьць, усходнеэўрапейская меланхолія, гарадзкі заходні пульс, балтыйскі гарызонт цішыні. Гэтыя пласты не зьліваюцца ў адно, а жывуць побач, ствараючы напругу, якая становіцца рухавіком творчасьці. Гэта культура, якая не ўпрыгожвае, а фармуе.

Біяграфія Сялецкага такая ж шматслаёвая, як і яго творчасьць - народжаны ў Менску, выхаваны паміж культурнай напругай і акадэмічнай дысцыплінай, ён скончыў мастацкую школу Глебава і Беларуская дзяржаўную акадэмію мастацтваў, пазьней жыў у Бэрліне, дзе адчуў іншы рытм, іншы позірк, іншы спосаб існаваньня ў прасторы, а з 2006 году жыве ў Літве, дзе яго творчасьць набыла сваю сапраўдную форму - стрыманую, глыбокую, але надзвычай інтэнсіўную. Гэты шлях сфармаваў творцу, які не падпарадкоўваецца ні геаграфіі, ні традыцыі, бо яго ўнутраны сьвет мацнейшы за любую зьнешнюю прастору.

У творчасьці Сялецкага час не лінейны, а цыклічны, бо кожная праца выглядае як вяртаньне ў тое самае месца, але з іншага пункту, з іншай глыбіні, з іншага стану, і таму яго мастацтва ніколі не заканчваецца, бо яно заўсёды вяртаецца, заўсёды паўтараецца, але ніколі не паўтараецца аднолькава. Гэты цыклічны час стварае адчуваньне, што гледач сам уцягнуты ў гэты цыкл, зь якога няма выхаду. Гэта час, які не дазваляе ўцячы.

Творчасьць Сялецкага балючая, але не праз драматызм, а праз праўдзівасьць, бо яна не стварае трагедыі, а адкрывае тое, што звычайна хаваецца - чалавечую крохкасьць, яго страх, яго тугу, яго жаданьне застацца, нават калі ўсё навокал растае. Гэта боль не крычыць, а маўчыць, але гэтая маўклівасьць такая шчыльная, што становіцца амаль гукавой, і менавіта яна робіць яго творчасьць такой моцнай. Гэта боль, які не раніць, а адкрывае.

Мастацтва Сялецкага — не пра сьвет, а пра чалавека, не пра зьнешняе, а пра ўнутранае, не пра форму, а пра стан, і таму яго творчасьць ніколі не імкнецца быць зразумелай, бо разуменьне тут не мэта, а толькі выпадковы вынік, які часам зьявіцца, але ніколі не затрымаецца. Гэта мастацтва, якое патрабуе не погляду, а прысутнасьці, не інтэрпрэтацыі, а перажываньня, не аналізу, а цішыні. Гэта патрэба быць, а не тлумачыць, робіць яго творчасьць такой патрабавальнай.

І нарэшце, творчасьць Сялецкага - гэта пра чалавечую спробу застацца, нават калі ўсё навокал зьнікае, бо яна нараджаецца з унутранай сілы, якая не дазваляе здацца, нават калі сьвет здаецца крохкім і часовым. Гэта мастацтва, якое не дазваляе забыць, што чалавек - гэта ня толькі цела, але і стан, ня толькі час, але і памяць, ня толькі рух, але і застыласьць. Гэта творчасьць належыць Сяргею Сялецкаму - творцу, які ў крохкасьці вады знаходзіць сілу чалавечага быцьця.

ТВОРЧАСЬЦЬ МАСТАКА СЕРГЕЯ СЯЛЕЦКАГА

Тапіс Сяргея Сялецкага

BELORUS

Сергей Сялецкі: летапіс вадзяной чыстыні і напругі чалавечага быцьця